Op 31 juli 1993 overleed Boudewijn, de vijfde koning der Belgen. Zeventien jaar later is de vraag wie de vorst werkelijk was, nog altijd niet helemaal beantwoord. Wat was bijvoorbeeld het persoonlijke standpunt van Boudewijn over het Israëlisch-Palestijns conflict?
Begin november 1975 brengt Boudewijn een officieel bezoek aan Saoedi-Arabië. Meestal is de vorst vergezeld van Fabiola. Deze keer moet Boudewijn alleen vertrekken. Koningin Fabiola mag het vliegtuig in dat land niet langs de voorkant verlaten. Vrouwen moeten daar via de achterdeur uitstappen. Er wordt lang en intensief onderhandeld met de Saoedische autoriteiten om hierop een uitzondering te verkrijgen. Tevergeefs.
Er is nog een ander incident. De Saoedi’s willen geen joodse journalisten of medewerkers ontvangen. De persridders moeten in eerste instantie een doopbewijs overhandigen waaruit blijkt dat ze christelijk zijn. Ze weigeren dit. De Amerikaanse ambassade in Brussel volgt de zaak op de voet op, zo blijkt uit diverse telexen.
De Amerikanen volgen het bezoek van Boudewijn met argusogen. Ze zijn niet te spreken over de pro-Palestijnse verklaring van Boudewijn en koning Khaled op het einde van de reis. Bovendien weten ze dat de twee koningen over de ‘Jerusalem-kwestie’ gepraat hebben. De VS zijn bezorgd. De Amerikanen hebben vernomen dat de Belgen de Saoedi’s toegezegd hebben om een PLO-kantoor in Brussel te openen. De directeur Midden-Oosten van het departement Buitenlandse Zaken Paternotte wordt op het matje geroepen door de Amerikanen. Paternotte ontkent het verhaal. Volgens hem ‘hangt de pers een verkeerde voorstelling van het verhaal op’. De Amerikanen geloven hem niet. ‘Het standpunt van de Belgen is duidelijk opgeschoven’, lezen we in een telex.
Drie jaar later, in 1978, is koning Khaled van Saoedie-Arabië op bezoek in ons land. De contacten tussen Boudewijn en de monarchie van Saoedi-Arabië zijn hartelijk. Begin mei is Khaled de persoonlijke gast van Boudewijn. Na de verschrikkelijke brand in de Innovation van 1967 schonk zijn voorganger koning Fayçal een grote som geld aan de slachtoffers van de brand. In ruil kreeg Saoedi-Arabië van Boudewijn het erfpacht voor de moskee van het Jubelpark. In mei 1978 vindt de inwijding van dat nieuwe Islamitische Centrum door de Saoedische koning plaats, de Grote Moskee van het Jubelpark. Het gebouw is een overblijfsel van de wereldtentoonstelling van 1897: het Panorama van Caïro.
De knieval voor de Saoedi’s blijkt nog eens bij de inhuldiging van de Grote Moskee in ons land. Een schitterende sculptuur van Jef Lambeaux, De Menselijke Driften, werd verwijderd om de moslims niet te storen. Kritische waarnemers merken op dat Saoedi-Arabië via deze moskee erin zal slagen om het wahabisme naar België te exporteren. Met dank aan Boudewijn dus.
In 1981 wordt de Egyptische president Anwar Sadat vermoord. Sadat was van 1970 tot aan zijn dood president van Egypte. In 1973 startte hij met Syrië de Jom Kipoer-oorlog tegen Israël. Het is indirect de oorzaak van de oliecrisis. Boudewijn was bijzonder getroffen door deze afschuwelijke moord en wilde tot elke prijs de begrafenis in Caïro bijwonen. Voor Boudewijn was Sadat een heilige. Premier Eyskens vindt Boudewijns gedrag onverantwoord. Het veiligheidsrisico is veel te groot. Een recent vrijgegeven geheim CIA-rapport bewijst dat de analyse van Eyskens correct was.
Eyskens probeert de koning te overtuigen om thuis te blijven. ‘De koning bleef onvermurwbaar’, herinnert de politicus zich. Ook minister van Buitenlandse Zaken, Charles-Ferdinand Nothomb, kan de koning niet op andere gedachten brengen. De regering geeft zich gewonnen. In allerijl wordt een team veiligheidsagenten bij elkaar gebracht om de koning in Egypte te beschermen. Eyskens besluit dat hij andermaal een staaltje van de ijzeren wil van de koning zag.
Boudewijn heeft begin jaren 80 een geheim onderhoud met de Libanese president Amin Gemayel. In zijn memoires schrijft hij: ‘Het was een interessante bijeenkomt met Boudewijn over tolerantie en coëxistentie. We hebben alle problemen die onze moderne samenleving bedreigen, besproken.’ Gemayel weigerde als president de Israëli’s te ontmoeten en had een pro-Palestijns standpunt.
Eind november 1990 geeft Boudewijn een speech in Algerije. De vorst vraagt er dat alle resoluties van de VN over het Midden-Oosten worden toegepast. ‘Zowel die over de Golf-crisis als die over het Palestijnse probleem.’
Volgens politicus Pierre Harmel koos Boudewijn in het Israëlisch-Palestijns conflict resoluut de zijde van de Palestijnen. Ook Harmel zelf neigde daartoe en vertelt dat Boudewijn hem op dat punt ‘geen strobreed in de weg legde’. Het persoonlijke standpunt van Boudewijn werd door de Verenigde Staten op tandenknarsen ontvangen en ook de Belgische regering had het moeilijk met de visie van de vorst. En Boudewijn? Die trok zich daar niets van aan.
Thierry Debels
